Thứ làm nên không khí của một ngôi nhà gỗ kiểu Nhật không nằm ở mái ngói mà nằm ở cửa: những tấm khung gỗ chia ô nhỏ, ánh sáng đi qua dịu và đều, cả bức tường có thể trượt sang một bên để căn phòng mở ra vườn. Bài này nói về ba thứ hay đi cùng nhau trong nhà gỗ Nhật: cửa shoji, cửa lưới gỗ và vách ngăn trượt, cùng những điểm cần sửa lại cho hợp khí hậu nóng ẩm ở nước mình. Ví dụ thực tế có nhà gỗ Nhật Bản J8, nhà gỗ Nhật Bản J9 và nhà gỗ Nhật Bản J10, mỗi mẫu đổi được kích thước theo chỗ đặt.

Phòng tatami nhà gỗ kiểu Nhật, cửa shoji trượt mở toang ra vườn, giữa phòng là bàn trà thấp — Mẫu tham khảo: cửa shoji trượt hết sang một bên, phòng và vườn liền một khoảng

Cửa shoji là gì

Shoji là cửa trượt gồm một khung gỗ mảnh, bên trong chia ô vuông hoặc ô chữ nhật bằng các thanh gỗ nhỏ, mặt sau dán một lớp mờ cho ánh sáng đi qua. Bản truyền thống dán giấy washi. Ánh sáng qua lớp giấy bị tán ra, không chói, nên phòng sáng đều mà không cần mở toang cửa.

Cửa shoji không dùng bản lề. Nó chạy trong hai rãnh gỗ, một rãnh ở sàn và một rãnh ở đầu cửa. Khi mở, cánh trượt chồng lên cánh bên cạnh hoặc lùa hẳn vào hốc tường.

Trong nhà gỗ nhỏ kiểu Nhật, cửa shoji ô vuông trượt mở, sàn tatami, bàn thấp và nệm ngồi — Nhà J99: cửa shoji khung ô vuông, mở ra là thấy vườn

Ảnh trên là bên trong nhà gỗ J99 một gian nhỏ cửa lùa: cánh shoji trượt sang, căn phòng tatami mở thẳng ra vườn.

Giấy washi và khí hậu nóng ẩm

Giấy washi hợp với khí hậu Nhật. Ở nước mình, mùa nồm và mùa mưa kéo dài, giấy hút ẩm nên chùng, dễ mốc lốm đốm và rách khi chạm tay. Nhà có trẻ con, thú cưng thì giấy càng nhanh hỏng.

Nhiều nhà giữ nguyên khung gỗ chia ô nhưng thay giấy bằng một lớp mờ bền hơn, ít hút ẩm hơn. Nhìn từ xa vẫn là shoji, ánh sáng vẫn dịu, mà lau chùi được. Loại tấm mờ nào đang có và hợp ngân sách, xưởng sẽ trao đổi khi tư vấn. Nếu bạn vẫn muốn dùng giấy, nên đặt shoji ở phía trong, sau một lớp cửa ngoài che mưa hắt.

Cửa lưới gỗ: thoáng gió mà vẫn kín đáo

Cửa lưới gỗ là khung đặt các thanh gỗ dọc hoặc đan ô, không dán gì phía sau. Gió và ánh sáng đi qua khe, nhưng người đứng ngoài nhìn vào chỉ thấy lờ mờ. Kiểu này hợp mặt tiền, hiên trước và cửa sổ nhìn ra đường.

Nhà gỗ kiểu Nhật màu nâu đỏ mái một dốc, mặt trước là dãy cửa song gỗ dọc dày đặc, nhà kê trên các chân trụ — Nhà J111: cả mặt trước là cửa song gỗ dọc, thoáng gió mà kín tầm nhìn

Ảnh trên là nhà J111 mái một dốc cửa lùa: mặt tiền là một dãy cửa song gỗ dọc. Ban ngày từ trong nhìn ra thấy rõ vườn, từ ngoài nhìn vào khó thấy bên trong.

Khi cần kín gió hoặc cách âm, có thể đặt thêm một lớp cửa kính phía sau cửa lưới. Phần kính, xưởng sẽ báo loại đang có khi tư vấn. Nhà gần đường bụi, nhiều muỗi thì thêm lưới chắn côn trùng phía ngoài.

Trong nhà gỗ kiểu Nhật tường nâu đỏ, cửa sổ và cửa trượt song gỗ dọc, sàn tatami có bàn thấp — Bên trong nhà J119: cửa sổ và cửa trượt song gỗ dọc, ánh sáng lọt qua từng khe

Ảnh là bên trong nhà J119 cửa sổ lồi song gỗ. Song gỗ dọc ở cửa sổ và cửa trượt chia ánh sáng thành từng vệt, căn phòng không cần treo rèm.

Vách ngăn trượt: một căn nhà, nhiều cách dùng

Nhà Nhật truyền thống ít tường cố định. Giữa các phòng là những tấm vách trượt: loại dán giấy dày, kín hơn shoji, gọi là fusuma, hoặc chính là shoji. Kéo vách lại thì có hai phòng riêng; lùa vách sang thì có một gian rộng để tiếp khách, ăn uống đông người.

Trong nhà gỗ dài kiểu Nhật, vách shoji hai bên, giữa nhà mở thông, sàn tatami, xà gỗ lộ trần — Nhà J105: vách shoji hai bên, mở ra thì gió đi xuyên nhà

Ảnh trên là nhà J105 nhà dài thông gió xuyên. Các tấm vách lùa sang hai đầu, gió đi thẳng từ mặt trước ra mặt sau. Với khí hậu nóng, đây là cách làm mát nhà rất hiệu quả mà không tốn điện.

Cách này rất hợp nhà nhỏ, homestay hay một gian trà: ban ngày mở thông, ban đêm chia phòng ngủ. Sàn tatami đi cùng vách trượt có bài riêng: sàn tatami và chiếu trong nhà gỗ Nhật Bản.

Rãnh trượt và cách giữ cửa trượt êm

Cửa shoji và vách trượt chạy trong rãnh gỗ. Rãnh phẳng và sạch thì cửa trượt nhẹ, rãnh lệch hoặc kẹt cát thì cửa giật. Vài việc nên làm:

Lau bụi, cát trong rãnh dưới thường xuyên, nhất là cửa mở ra vườn.
Mùa ẩm, gỗ có thể nở nhẹ. Cửa trượt nặng hơn thì kiểm tra khung có phồng, cong không.
Không kéo cửa bằng cách đẩy vào giữa tấm mờ; nắm vào khung gỗ hoặc tay nắm âm.
Nếu muốn cửa trượt nhẹ hơn rãnh gỗ, có thể dùng ray và bánh xe; phần này xưởng trao đổi khi tư vấn.

Bảo trì nhà gỗ Nhật qua mùa mưa xem thêm bài bảo trì nhà gỗ Nhật Bản mùa mưa.

Những điều nên chốt với xưởng khi đặt làm

Cửa nào là shoji (sáng, kín tầm nhìn), cửa nào là lưới gỗ (thoáng), cửa nào cần kín hẳn.
Kích thước ô chia và hướng thanh: ô vuông đều, ô chữ nhật đứng, hay song dọc.
Lớp mặt mờ: giấy hay vật liệu thay thế.
Cửa trượt chồng nhau hay lùa vào hốc tường.
Có cần lưới chắn côn trùng, lớp kính phía sau không.

Sau buổi đo tại nhà, bên mình vẽ vị trí từng cánh cửa lên mặt bằng và dựng phối cảnh 3D cho bạn duyệt rồi mới đóng. Cửa và vách làm bằng gỗ thông, 4 màu: tự nhiên, nâu đỏ, nâu cánh gián, gỗ cháy. Đặc trưng chung của kiểu nhà này xem bài thiết kế nhà gỗ Nhật Bản, các mẫu ở mục nhà gỗ Nhật Bản. Khung nhà không cần đinh đọc thêm bài kết cấu nhà gỗ Nhật Bản.

Hỏi nhanh về cửa shoji

Cửa shoji có dùng được ở nơi ẩm không?

Được, nếu thay giấy washi bằng lớp mờ ít hút ẩm hoặc đặt shoji ở phía trong, sau một lớp cửa ngoài che mưa.

Cửa trượt shoji có cần ray kim loại không?

Bản truyền thống chạy trong rãnh gỗ. Cửa to, nặng hoặc dùng nhiều lần mỗi ngày thì có thể dùng ray và bánh xe cho nhẹ tay.

Shoji và cửa lưới gỗ khác nhau thế nào?

Shoji có lớp mờ phía sau, cho sáng nhưng chặn gió và tầm nhìn. Cửa lưới gỗ để trống, cho cả gió lẫn sáng đi qua.

Cần làm nhà gỗ theo không gian của bạn?Xưởng VintageDecor nhận thiết kế nhà gỗ và thi công nhà gỗ: khảo sát tận nơi, bản vẽ 2D, xem 3D trước khi làm, bảo hành 12 tháng.

Mẫu nhà gỗ Nhật Bản của xưởng VintageDecor