Thiết Kế Nhà Chòi Trong Sân Vườn Theo Công Năng

Thiết kế nhà chòi trong sân vườn nên bắt đầu từ việc bạn định làm gì trong đó, chứ không phải từ dáng mái. Nằm võng nghỉ trưa thì chòi mở bốn mặt là mát nhất; đọc sách, làm việc với máy tính hay cất đồ thì cần ít nhất một mặt vách, có khi phải kín hẳn và có cửa. Bài này đi lần lượt từng công năng: chỗ ngồi, vách, cửa, sàn và điện cần ra sao.

Nhà chòi để nghỉ trưa: mở thoáng, chỗ nằm là chính

Chòi nghỉ trong vườn mà dùng chủ yếu để ngả lưng buổi trưa thì đừng đóng vách vội. Trưa hè người ta cần gió hơn cần kín, và chòi để ngỏ bốn phía là chỗ gió đi qua nhiều nhất.

Thứ quyết định là chỗ nằm, thường là một trong hai kiểu:

Võng mắc giữa hai cột. Lúc lên bản vẽ, báo xưởng bạn dùng võng gì, dài bao nhiêu, để khoảng cách cột và cỡ cột đủ cho võng căng mà không xô khung.
Phản gỗ kê giữa sàn. Ngồi xếp bằng uống trà, nằm ngả lưng đều được; phản rời nên kê lệch sang một bên khi cần chỗ.

Mái cho chòi nghỉ trưa nên thấp và chìa xa ra ngoài cột, để bóng mát phủ hết chỗ nằm cả khi nắng xiên. Nếu nắng chiều rọi thẳng vào một phía, một tấm rèm tre treo ở mặt đó là đủ, chưa cần đóng vách.

Chòi gỗ vuông mái hai dốc mắc võng giữa hai cột, bốn phía để mở — Chòi mở bốn phía, võng mắc chéo giữa hai cột, mẫu T105

Chòi gỗ mái hai dốc thấp, giữa kê phản gỗ lớn để ngồi bệt và nằm nghỉ — Phản gỗ chiếm gần hết sàn, ngồi bệt hay nằm đều được, mẫu T97

Chòi đọc sách, làm việc: cần lưng che và ánh sáng đều

Ngồi đọc sách hay mở máy tính ngoài vườn vài tiếng liền thì chòi để ngỏ lộ nhược điểm: gió lật trang giấy, nắng xiên chói màn hình, mưa bất chợt là phải ôm đồ chạy.

Đọc sách: một hoặc hai mặt kín phía sau chỗ ngồi là đủ. Ghế quay lưng vào vách, mặt nhìn ra vườn, ánh sáng đến từ phía trước hoặc bên hông.
Làm việc với máy tính: nên làm vách kín có cửa. Bàn cao 72–75 cm, ghế có tựa, ổ cắm đặt sát bàn. Màn hình kê vuông góc với ô cửa sổ lớn nhất để không bị loá.

Lúc này chòi đã gần thành một căn phòng nhỏ ngoài vườn. Các mẫu nhà chòi có vách cho thấy nhiều mức kín khác nhau: ba mặt vách với mặt trước là cửa lùa, hay thân kín hẳn có cửa đi ở hông.

Chòi gỗ chữ nhật ba mặt vách ván, mặt trước cửa lùa mở hết ra vườn — Ba mặt vách, cửa lùa mặt trước, ô cửa sổ nhỏ lấy sáng, mẫu T123

Chòi gỗ hai tầng thân kín ghép ván ngang, cửa sổ ô vuông, ban công tầng trên — Thân kín, cửa sổ nhỏ hai tầng, dùng như phòng phụ trong vườn, mẫu T90

Nhà chòi cho trẻ chơi: sàn thấp, lan can khít, dễ trông

Chòi cho trẻ chơi đi ngược với chòi làm việc: càng mở càng tốt, vì người lớn ngồi trong nhà hay ngoài sân vẫn phải nhìn thấy trẻ. Vách kín bốn mặt lại che mất tầm mắt.

Sàn thấp, bậc rộng. Sàn nâng vừa đủ cho khô, bậc lên bản rộng để trẻ bước không hụt chân. Chòi sàn cao trên cột chỉ hợp khi trẻ đã lớn và có người lớn đi cùng.
Lan can song đứng, khe hẹp. Song đứng khó leo hơn thanh ngang hay ô chữ X. Khe giữa hai song nên hẹp, khoảng 10 cm trở xuống, để đầu trẻ không lọt qua.
Bo cạnh, chà nhẵn. Mép ghế, mép bàn, tay vịn bo tròn; mặt gỗ chà kỹ cho khỏi dằm. Cách chọn đồ gỗ cho nhà có trẻ nhỏ có trong bài bàn gỗ cho gia đình có trẻ nhỏ.

Sàn để trống, không đóng ghế cố định ở giữa, thì trẻ có chỗ trải chiếu chơi; vài năm sau kê bàn ghế vào là thành chỗ uống trà.

Chòi gỗ mái hai tầng, sàn nâng có lan can song đứng bao quanh bốn phía — Lan can bao quanh sàn nâng, mở bốn phía nên dễ trông, mẫu T60

Chòi gỗ vuông sàn thấp, bậc gỗ rộng chạy quanh bốn phía, sàn để trống — Sàn thấp, bậc rộng chạy quanh, lòng sàn để trống, mẫu T107

Chòi kiêm chỗ chứa đồ làm vườn

Nhà có vườn rau, vườn cây thường có cuốc xẻng, bình tưới, ghế xếp không biết để đâu. Gộp chỗ cất đồ vào chòi nghỉ là cách gọn: làm vườn xong cất dụng cụ rồi ngồi uống nước luôn.

Một đầu làm kho kín có cửa: hợp đồ cần khoá, đồ sợ mưa như bao phân, máy cắt cỏ. Phần còn lại của chòi vẫn để hở để ngồi.
Vách kệ mở ô vuông: hợp đồ dùng hằng ngày như chậu cây, ấm chén, đệm ngồi. Vách kệ vừa là lưng che một đầu chòi vừa là chỗ để đồ ngay tầm tay.

Kiểu chòi kiêm kho thường là chòi chữ nhật mái hai dốc, vì một đầu hồi đóng vách rất gọn. Các dáng này có ở trang chòi vuông, chữ nhật. Sàn kho nên nâng như sàn chòi và chừa khe thoáng, để đồ sắt đỡ gỉ, bao phân đỡ ẩm.

Chòi gỗ chữ nhật một đầu đóng vách ván làm kho nhỏ có cửa, phần còn lại để hở — Một đầu làm kho kín có cửa, phần hở kê bàn ghế, mẫu T102

Chòi gỗ chữ nhật một đầu hồi là vách kệ ô vuông để đồ, ba mặt để mở — Vách kệ ô ở đầu hồi, đồ để ngay tầm tay, mẫu T124

Chòi mở hay có vách: chọn theo việc dùng nhiều nhất

Bảng dưới gom các công năng trên vào ba kiểu chòi. Nếu một chòi phải làm hai việc, ví dụ vừa uống trà vừa làm việc, thì chọn theo việc khó hơn, rồi thêm cửa lùa để mở ra khi cần thoáng.

Bảng chọn kiểu nhà chòi mở bốn mặt, kín một hai mặt hay vách kín có cửa theo từng công năng — Gợi ý chọn kiểu chòi theo công năng, sơ đồ VintageDecor

Chòi kín thì phải có đường gió, nếu không trưa hè ngồi trong rất nóng. Muốn xem các mức kín đã đóng thực tế, mở trang mẫu nhà chòi có vách; mọi dáng chòi khác nằm ở trang chòi gỗ sân vườn.

Cửa, thông gió, sàn nâng và điện

Cửa lùa hay cửa đi

Chòi muốn lúc kín lúc mở, như chòi đọc sách hay uống trà, thì làm cửa lùa ván lớn ở mặt trước: trời đẹp kéo hết sang hai phía, gió tạt thì kéo về. Chòi làm kho hay làm việc ít khi cần mở toang, một cánh cửa đi nhỏ là đủ, mặt nhìn ra vườn dành cho cửa sổ. Muốn kín gió mà vẫn thấy cảnh thì làm cửa kính lùa khung gỗ.

Chòi gỗ một gian trên hồ cá koi, vách gần như toàn cửa kính lùa khung gỗ — Vách cửa kính lùa khung gỗ, ngồi trong nhìn xuống hồ, mẫu J7

Thông gió và sàn nâng

Chòi có vách cần gió vào một phía và ra phía bên kia, nên cửa sổ đặt đối nhau, sát nóc có khe cho hơi nóng thoát. Sàn nên kê trên chân đế hoặc khối kê, không đặt gỗ sát đất: gầm thoáng thì sàn khô, gỗ bền hơn. Chăm sàn và chân cột qua mùa mưa, xem bài bảo quản chòi sân vườn.

Chòi gỗ sàn nâng đặt trên các khối kê ở chân, giữa sàn là bàn dài liền ghế — Sàn nâng trên khối kê, gỗ không chạm đất, mẫu T30

Điện

Chòi để làm việc cần ổ cắm cạnh bàn; chòi đọc sách cần đèn ở chỗ ngồi; chòi nghỉ trưa có thể cần quạt. Chốt vị trí đèn, ổ cắm, quạt ngay lúc lên bản vẽ để xưởng chừa đường luồn dây trong cột, dưới sàn, khỏi đi dây nổi sau này. Chọn đèn và giữ an toàn điện ngoài trời được viết riêng trong bài điện và chiếu sáng cho chòi sân vườn.

Chòi gỗ lục giác buổi tối với đèn lồng treo giữa mái — Đèn treo giữa mái chòi lục giác, mẫu T44

Câu hỏi thường gặp

Nhà chòi trong vườn nên rộng bao nhiêu?

Tuỳ việc dùng. Chòi vuông thường từ 2,5×2,5 m đến 3,5×3,5 m: cỡ nhỏ đủ một bàn làm việc hoặc một phản nằm, cỡ lớn đủ bàn trà cho cả nhà. Chòi vừa ngồi vừa có kho ở một đầu thì nên chọn dáng chữ nhật dài hơn. Muốn tính theo khoảng sân nhà mình, đọc thêm bài kích thước chòi sân vườn.

Chòi mở hay có vách thì mát hơn?

Chòi mở bốn mặt mát hơn vì gió đi qua tự do. Chòi có vách chỉ mát khi có cửa sổ ở hai mặt đối nhau và đỉnh mái thoát được hơi nóng. Nếu chủ yếu nghỉ trưa thì chọn chòi mở; cần chỗ để đồ, ngồi làm việc thì làm vách và tính đường gió từ đầu.

Đang có chòi mở, sau này đóng thêm vách được không?

Được nếu khung cột và xà đủ chỗ bắt vách. Chòi có lan can thấp dễ thêm vách hơn chòi không có thanh giằng nào giữa các cột. Tốt nhất là nói từ lúc đặt đóng để xưởng chừa sẵn, sau này chỉ việc lắp ván hoặc cửa lùa vào.

Ở tỉnh có khảo sát, lắp đặt được không?

Được. Bên mình đến đo và xem chỗ đặt ở cả các tỉnh, vẽ mặt bằng và phối cảnh để bạn duyệt. Chòi đóng ở xưởng Sóc Sơn, Hà Nội hoặc xưởng Q.12, TP.HCM, rồi chở đến lắp tại chỗ. Bảo hành 24 tháng.

Mẫu chòi gỗ sân vườn của xưởng VintageDecor