Sân Vườn Kiểu Nhật: Chòi, Cổng Gỗ, Rào Nan

Sân vườn kiểu Nhật đẹp nhờ ít thứ nhưng thứ nào cũng đặt đúng chỗ: đá, sỏi, nước, cây, và vài món đồ gỗ làm khung cho cảnh. Phần gỗ thường gồm chòi để ngồi, cổng ở lối vào, hàng rào nan làm nền và sàn hiên nối nhà với vườn. Bài này đi qua từng món: dùng để làm gì, đặt ở đâu, sân nhỏ thì nên giữ lại món nào.

Sân vườn kiểu Nhật dựa trên mấy nguyên tắc nào

Sân vườn kiểu Nhật Bản có nhiều lối: vườn khô, vườn trà, vườn có hồ. Kiểu nào cũng dựa trên vài nguyên tắc; nắm được thì chọn đồ gỗ không lạc tông.

Ít mà tinh. Khoảng trống (một mặt sỏi, một bãi rêu) cũng là cảnh, không phải chỗ thiếu cần lấp.
Vật liệu tự nhiên, màu trầm. Đá, sỏi, gỗ, tre để lộ mặt thật; gỗ tông nâu sẫm hoặc đen than, ít khi sơn bóng.
Lối đi bằng đá bước. Đá cách nhau vừa một bước chân, lối lượn chứ không kẻ thẳng, người đi phải chậm lại.
Có nước, hoặc gợi ra nước. Hồ cá, chậu nước đá, hay sỏi cào thành vân sóng trong vườn khô (karesansui).
Cây ít loài, tỉa kỹ. Tùng, phong, trúc, rêu. Thường có một cây điểm để mắt dừng lại.
Bất đối xứng. Đá đặt theo cụm lệch nhau, ba tảng một cụm là cách hay gặp.

Trong khu vườn như vậy, đồ gỗ là khung chứ không phải nhân vật chính, nên chọn dáng gọn, màu trầm để đá và cây nổi lên.

Sân vườn kiểu Nhật trải sỏi cào, đá phiến và tùng cắt tán trước nhà gỗ — Sân sỏi, đá phiến, tùng tỉa tán: vật liệu tự nhiên, nhiều khoảng trống. J31

Sân vườn kiểu Nhật Bản có hồ nhỏ, đá tảng và phong lá đỏ làm cây điểm — Mặt nước, đá tảng và một cây phong đỏ làm điểm nhìn. J30

Chòi: chỗ ngồi nhìn ra cả khu vườn

Chòi sân vườn kiểu Nhật ít khi đứng giữa sân như một chòi nghỉ thông thường. Nó thường nằm ở rìa: cuối lối đá, sát mép hồ, hay lùi vào một góc có cây làm nền. Ngồi trong chòi thấy cả khu vườn; từ hiên nhà nhìn sang, chòi thành một phần của cảnh.

Nên chọn chỗ đặt trước khi chọn mẫu: ngồi trong chòi sẽ nhìn thấy gì (hồ, cây điểm hay bức tường nhà bên)? Từ cửa nhà nhìn ra, chòi có chắn mất cảnh không? Quanh chòi còn khoảng trống không? Vườn Nhật cần chỗ thở quanh công trình, nên chòi thường nhỏ hơn bạn nghĩ lúc đầu là vừa.

Về dáng, chòi kiểu Nhật nhận ra qua mái ngói xám thấp, khung gỗ lộ tông trầm và chỗ ngồi thấp. Quanh chân chòi nên trải sỏi hoặc lát đá thay cho đất trống: mưa không bắn bùn lên chân cột.

Chòi sân vườn kiểu Nhật mái ngói sẫm, sàn tatami, lối đá dẫn vào — Chòi đặt cuối lối đá, đá dựng bên hông làm nền. T47

Chòi trà thất kiểu Nhật trên nền sỏi, cửa kéo nan và cửa sổ trăng khuyết — Gian trà nhỏ trên nền sỏi, đá kiểu vườn Nhật. T25

Cổng gỗ kiểu Nhật và cổng torii

Cổng gỗ kiểu Nhật có hai hướng. Một là cổng có cánh, thường đội mái nhỏ, đóng mở và khoá được, hợp làm cổng vào sân. Hai là torii: khung hai trụ, hai thanh ngang, không có cánh.

Torii vốn là cổng của đền Thần đạo ở Nhật, đánh dấu chỗ bước vào khu đất thiêng. Trong vườn nhà, nó không chặn lối mà mở đầu một đoạn đường: đặt ở đầu lối đá, nhìn xuyên qua khung thấy chòi hay cây điểm ở cuối. Torii trong vườn thường rộng 2,5–4 m, cao 2,5–3,5 m; sân nhỏ thì làm thấp và hẹp lại cho cân với cây.

Torii đỏ son nổi rõ trên nền cây xanh, hợp vườn rộng. Vườn khô, sân sỏi đá thì gỗ cháy hoặc nâu cánh gián hợp hơn. Các mẫu cổng có cánh lẫn torii có ở trang cổng gỗ sân vườn.

Cổng torii gỗ trụ nghiêng đặt đầu lối đá trong sân vườn kiểu Nhật — Torii mở đầu lối đá, không cánh, nhìn xuyên vào vườn. C16

Cổng gỗ kiểu Nhật màu đốt đen, mái che và hai cánh nan đứng — Cổng có cánh và mái nhỏ, gỗ đốt đen hợp sân đá. C13

Hàng rào nan: phông nền cho cây

Rào tre ở Nhật có nhiều kiểu, hay gặp nhất là hai hướng. Rào ô thưa (yotsume-gaki): nan ngang dọc chia ô lớn, nhìn xuyên qua, dùng chia khu trong vườn. Rào kín (kenninji-gaki): nan đứng xếp sát, che hẳn tầm nhìn, dùng ở ranh giới.

Xưởng làm rào theo dáng đó bằng gỗ thông: thanh mảnh, chia ô vuông vức, màu nâu đỏ hoặc gỗ cháy. Việc chính của rào là làm phông: che bức tường hay mái nhà bên, để phong đỏ, khóm trúc phía trước nổi lên. Rào che thường cao 1,2–1,8 m; rào thấp ô lớn chỉ cần ngang gối hoặc ngang hông, chạy dọc lối đá hay khoanh một bồn cây.

Rào nên cùng màu, cùng kiểu nan với cổng để cả mặt trước liền một nét. Các kiểu rào kín, rào thưa xem ở trang hàng rào gỗ.

Hàng rào gỗ kiểu Nhật ô vuông lớn, thoáng, chạy dọc lối đá — Rào thấp chia ô lớn, nhìn xuyên, viền lối đá. HR18

Khung torii đỏ với cánh nan tre, hai bên là hàng rào nan thấp và đèn đá — Cánh nan đặt trong khung torii, rào nan nối hai bên. C24

Sàn hiên và lối gỗ: nối nhà với vườn

Nhà Nhật truyền thống có engawa: dải sàn gỗ chạy dọc mặt nhà, nằm giữa phòng và vườn. Nhà ở mình vẫn mượn được ý này: một dải sàn gỗ dọc mặt nhà quay ra sân, đủ rộng để ngồi thả chân, bậc lên xuống là một phiến đá phẳng.

Hiên gỗ là món đáng làm nhất khi sân không rộng: vừa là chỗ ngồi vừa là chỗ nhìn, không lấy thêm đất của vườn. Ván sàn ngoài trời thường dày 2–2,5 cm, kê trên hệ dầm cách mặt đất để thoát ẩm. Nếu muốn cả một căn nhà dáng Nhật có hiên bao quanh thì xem nhà gỗ Nhật Bản.

Trong vườn, gỗ còn thay được đá ở lối đi: tấm gỗ rời đặt cách quãng trên sỏi, đi êm chân hơn đá; hoặc một cây cầu gỗ thấp bắc qua suối khô rải sỏi. Hiên, lối gỗ và cầu nhỏ có ở trang sàn gỗ ngoài trời.

Hiên gỗ sàn nâng trước nhà, vườn khô trải sỏi với đá bước — Hiên sàn nâng nhìn ra vườn khô, đá bước dẫn tới bậc. J23

Tấm gỗ rời màu gỗ cháy đặt trên lối sỏi thay đá bước — Tấm gỗ rời trên sỏi thay cho đá bước chân. SG12

Sân vườn mini kiểu Nhật: giữ lại món nào

Sân sau nhà phố, khoảng hông nhà hay một góc sân thượng không đủ chỗ cho cả chòi, cổng, hồ và rào. Với sân vườn mini kiểu Nhật, nên giữ theo thứ tự này:

Một chỗ ngồi: dải sàn hiên dọc nhà hoặc một ghế băng gỗ thấp.
Một mảng rào nan che bức tường xấu nhất, làm nền cho cây.
Sỏi, vài viên đá bước hoặc tấm gỗ rời dẫn từ cửa ra chỗ ngồi.
Một điểm nhìn: một cây phong hay tùng, một đèn đá hoặc chậu nước đá.

Chòi chỉ nên thêm khi còn khoảng lùi quanh nó. Nếu làm, chọn dáng vuông nhỏ, nửa kín, đặt ở góc xa cửa ra vào nhất, lưng tựa vào rào; ghế băng chạy theo vách để giữa chòi thoáng. Trong các mẫu chòi kiểu Nhật có cả dáng nửa kín hợp sân hẹp.

Tiểu cảnh sân vườn kiểu Nhật cũng theo cách ấy, chỉ gọn hơn: một góc sỏi, cụm ba viên đá, một đèn đá và một mảng rào nan phía sau là đủ thành cảnh, đặt cạnh hiên hay ngay dưới cửa sổ. Muốn lên bố cục cho cả khu vườn thì xem thiết kế sân vườn.

Sơ đồ mặt bằng sân nhỏ kiểu Nhật: hiên gỗ, cổng, lối đá bước, sỏi cào, rào nan, chòi góc — Sơ đồ nguyên tắc, không theo tỉ lệ: mỗi món gỗ một chỗ, giữa sân để trống.

Chòi gỗ kiểu Nhật nửa kín, vách trát trắng, ghế băng chữ L — Chòi nửa kín, ghế băng chữ L chạy theo vách. T24

Câu hỏi thường gặp

Sân bao nhiêu mét vuông thì làm được sân vườn kiểu Nhật?

Không có diện tích tối thiểu. Một góc hông nhà vẫn làm được tiểu cảnh với sỏi, đá, đèn đá và một mảng rào nan. Muốn thêm chòi thì cần nhiều chỗ hơn: chòi vuông thường từ 2,5×2,5 m đến 3,5×3,5 m, chưa kể khoảng trống quanh chòi. Sân hẹp thì ưu tiên sàn hiên hoặc ghế băng.

Đồ gỗ trong vườn Nhật nên chọn màu gì?

Xưởng có bốn màu: tự nhiên, nâu đỏ, nâu cánh gián và gỗ cháy. Vườn khô, sân đá hợp gỗ cháy hoặc nâu cánh gián vì trầm và gần màu đá. Torii đỏ hợp vườn nhiều cây xanh.

Có nên dùng cổng torii làm cổng chính?

Torii nguyên bản không có cánh nên không đóng và khoá được. Nếu cần cổng chính có cánh, chọn cổng gỗ kiểu Nhật có mái nhỏ, hoặc mẫu torii có lắp thêm cánh. Torii không cánh hợp đặt bên trong vườn, ở đầu lối đá hay trước chòi.

Gỗ thông để ngoài vườn có bền không?

Đồ gỗ ngoài trời của xưởng được sơn phủ hoàn thiện; chòi kê chân cột trên đá hoặc bệ để gỗ không ngâm nước. Khi thấy lớp phủ bạc màu ở chỗ nắng mưa nhiều thì nên phủ lại. Chòi, cổng, rào xưởng đóng đều bảo hành 24 tháng.

Mẫu chòi gỗ sân vườn của xưởng VintageDecor