Nhà gỗ kiểu châu Âu nhận ra qua mấy nét: mái dốc, vách là ván xếp ngang hoặc khúc gỗ tròn chồng lên nhau, ống khói gạch ở đầu hồi, cửa sổ chia ô. Dáng này sinh ra ở xứ lạnh, nên làm ở Việt Nam phải sửa vài chỗ: nâng chân nhà khỏi đất ẩm, cho mái chìa xa hơn, chừa chỗ thông gió. Dưới đây là từng nét, kèm mẫu đang có trên web.

Mái dốc, hiên trước và bệ đá

Nét dễ thấy nhất là mái hai dốc khá đứng, hiên nhỏ phía trước có lan can, nhà đặt trên bệ đá cao hơn mặt cỏ. Mẫu bungalow B5 gỗ tròn móng đá gom đủ ba nét: mái ngói màu than, hiên lan can ở một đầu, chân xây đá hộc với bậc gỗ lên cửa.

Nhà gỗ B5 vách gỗ tròn nâu đỏ, mái ngói màu than, hiên lan can một đầu, bệ đá và bậc gỗ lên cửa — B5: mái dốc, hiên nhỏ, chân bệ đá

Bệ đá ở đây có tác dụng thật. Gỗ không chạm đất, nước mưa bắn lên không ngấm vào chân vách. Ở xứ nóng ẩm, đây là chi tiết đáng giữ dù bạn chọn dáng nào. Mái dốc ở châu Âu để tuyết trượt xuống. Ở Việt Nam, mái dốc giúp nước mưa thoát nhanh và tạo khoảng trống dưới mái để làm gác nhỏ hoặc để không khí nóng thoát ra.

Cabin gỗ tròn: vách là những khúc gỗ chồng lên nhau

Nhà gỗ tròn có gốc từ Bắc Âu và Đông Âu. Người Phần Lan, Thụy Điển mang cách dựng này sang Bắc Mỹ từ thế kỷ 17, nên nhiều người nghĩ ngay tới Mỹ khi nghe chữ log cabin. Cách dựng là xếp khúc gỗ nằm ngang, đầu khúc khoét rãnh để móc vào khúc vuông góc ở góc nhà.

Cabin gỗ tròn B4 vách gỗ nâu sẫm, cửa gỗ, cửa sổ ô kính, thang tựa vách, thềm gỗ thấp giữa vườn — B4: cabin một phòng, vách gỗ tròn

Mẫu cabin gỗ tròn B4 là dạng gọn nhất: một phòng, thềm gỗ hai bậc, mái tôn xanh. Nhìn gần sẽ thấy mặt vách lượn sóng theo từng khúc gỗ, mép mái chìa ra che đầu vách.

Cận mái tôn xanh có gân dọc của cabin B4, bên dưới là vách gỗ tròn xếp ngang và cửa sổ khung tối — Vách lượn theo từng khúc gỗ, mái chìa che đầu vách

Điều cần biết trước khi chọn gỗ tròn: vách sẽ lún. Gỗ khô dần, nhất là trong một hai năm đầu, khúc gỗ co lại theo chiều cao nên cả bức vách thấp xuống. Vì thế khung cửa đi, cửa sổ trong nhà gỗ tròn phải chừa khe phía trên để vách lún mà cửa không bị kẹt.

Ống khói gạch và lò sưởi đầu hồi

Ống khói xây gạch áp vào đầu hồi là dấu hiệu rất châu Âu. Mẫu bungalow B43 ống khói gạch làm vách ván ngang tông bạc, ống khói gạch chạy từ chân lên quá mép mái.

Nhà gỗ B43 vách ván ngang màu bạc, ống khói gạch sát đầu hồi, mái ngói xanh rêu, núi đá phía sau — B43: ống khói gạch ở đầu hồi

Bên trong, lò sưởi gạch nằm giữa vách hồi, sofa quây trước lò, giường kê ở đầu kia. Vùng núi phía Bắc mùa đông lạnh thì lò sưởi dùng thật, khi đó phải tính kỹ khoảng cách giữa lửa và vách gỗ. Ở nơi ấm hơn, nhiều nhà vẫn giữ ống khói và hốc lò làm điểm nhấn, đặt nến hoặc củi bày.

Bên trong B43: lò sưởi gạch giữa vách hồi có lửa, sofa và bàn nước phía trước, trần dốc lộ kèo gỗ — Lò sưởi gạch giữa vách hồi, trần lộ kèo

Cửa sổ chia ô, khung sáng màu

Cửa sổ kiểu châu Âu thường chia nhiều ô kính nhỏ bằng song gỗ, khung sơn trắng hoặc kem để nổi trên vách gỗ sẫm. Mặt trước B5 có cửa đi đặt giữa hai cửa sổ khung trắng, nhìn cân đối như hình ngôi nhà trẻ con hay vẽ.

Mặt trước nhà gỗ B5: cửa đi giữa hai cửa sổ khung trắng, vách gỗ tròn nâu đỏ, bậc gỗ trên bệ đá — Cửa đi ở giữa, hai cửa sổ khung trắng hai bên

Ở Việt Nam, cửa sổ nên mở được và có lưới chống muỗi, vì nhà gỗ cần gió lùa để vách khô ráo. Ô kính nhỏ vẫn giữ được dáng cũ, lắp kính thường hay kính hộp đều được.

Đem dáng châu Âu về khí hậu Việt Nam

Nhà gỗ châu Âu sinh ra cho mùa đông dài và tuyết. Ở đây ta gặp nắng gắt, mưa rào và nồm ẩm. Mấy chỗ nên sửa khi dựng dáng này:

Chân nhà kê đá hộc hoặc bệ cao, gỗ không nằm sát đất.
Mái chìa xa hơn để che mưa tạt vào vách.
Vách ván ngang chồng mí cho nước chảy ra ngoài.
Chừa khe thông gió dưới sàn và trên trần.

Cận vách ván ngang nâu đỏ của bungalow B11, cửa sổ khung gỗ chia ô, hàng đá hộc dưới chân vách — B11: vách ván ngang, chân đá hộc tách gỗ khỏi đất

Mái tôn như B4 nhẹ và nhanh lợp, nhưng mưa to sẽ ồn, nắng thì nóng, nên cần thêm lớp cách nhiệt dưới mái. Mái ngói nặng hơn, mát hơn, đổi lại khung mái phải chắc hơn. Mẫu bungalow B11 vách ván mái ngói dốc là cách làm nhẹ hơn gỗ tròn mà vẫn ra dáng nhà châu Âu. Đất dốc, đất yếu hay muốn tiết kiệm gỗ thì kiểu vách ván này dễ làm hơn. Cách giữ nhà khỏi mối mọt sau khi dựng có trong bài bảo quản nhà gỗ chống mối mọt.

Những câu khách hay hỏi

Vách gỗ tròn lún bao nhiêu?

Tuỳ độ ẩm của gỗ lúc dựng. Gỗ càng ướt thì càng co nhiều, phần lớn diễn ra trong một hai năm đầu. Vì vậy gỗ nên được sấy hoặc phơi kỹ trước khi dựng, và khung cửa luôn có khe chừa lún.

Muốn có ống khói nhưng không dùng lò sưởi được không?

Được. Ống khói khi đó chỉ là khối gạch trang trí áp vào đầu hồi, không cần lớp chịu lửa bên trong. Bạn vẫn có dáng nhà châu Âu mà không phải lo khói lửa.