Hiên nhà kiểu Nhật, tiếng Nhật gọi là engawa, là dải sàn gỗ chạy dọc mặt nhà, nằm giữa gian trải chiếu và khu vườn. Sàn hiên nâng khỏi mặt đất cùng với sàn trong nhà, phía trên có mép mái chìa ra che, từ vườn bước lên bằng phiến đá hoặc bậc gỗ. Người ta ngồi ở đó uống trà, ngắm vườn, hóng gió mà không phải ra hẳn ngoài trời.

Engawa nằm ở đâu trong ngôi nhà

Đi từ vườn vào, thứ tự quen thuộc là phiến đá bậc, sàn hiên, dãy cửa lùa, rồi tới gian chính. Hiên là khoảng chuyển tiếp giữa nhà và vườn. Theo Wikipedia, hiên vẫn tính là một phần ngôi nhà, nên lên hiên là bỏ giày.

Sơ đồ mặt cắt nhà gỗ kiểu Nhật: mái ngói đua sâu, hiên engawa ngoài cửa lùa, gian chính, sàn nâng trên chân cột kê đá — Từ vườn vào: hiên, cửa lùa, rồi gian chính

Mẫu nhà gỗ Nhật J120 có mái dài che hiên cho thấy bố cục đó rất rõ. Hiên chạy suốt mặt trước, lan can thấp hai bên, lối gạch dẫn thẳng tới cụm bậc ở giữa.

Nhà gỗ Nhật J120 nâu đỏ, hiên sàn gỗ chạy suốt mặt trước dưới mái ngói, lan can thấp, lối gạch dẫn tới bậc giữa — J120: hiên chạy suốt mặt trước

Mở hết cửa lùa thì gian chiếu và hiên nối thành một khoảng, ngồi bên bàn thấp trong phòng vẫn thấy cả khu vườn. Phần sàn trong phòng trải chiếu thế nào thì xem bài sàn tatami trong nhà gỗ Nhật.

Bên trong nhà J120: cửa lùa ô lưới mở rộng, nhìn qua hiên ra vườn, bàn thấp và đệm ngồi trên chiếu — Mở cửa lùa, phòng chiếu nối liền với hiên

Hiên có cửa chớp và hiên để trần

Từ điển JAANUS chia hiên ngày nay làm hai kiểu. Kiểu thứ nhất có cửa lùa chống mưa, tiếng Nhật gọi là amado. Theo Wikipedia, ban ngày cửa này cất vào một hộc tủ, mưa bão thì kéo ra đóng kín. Kiểu thứ hai không có cửa chống mưa, sàn chịu nắng mưa trực tiếp, gọi là nure-en, nghĩa đen là hiên ướt.

Nhà gỗ Nhật J117 vách ván xám, hiên trước để mở, đầu hiên bên trái có mảng cửa ván che mưa và hộc gỗ đứng, nhà kê trên chân đá — J117: hộc chứa cửa ván ở đầu hiên

Mẫu nhà gỗ Nhật J117 cửa ván che mưa có hộc gỗ ở đầu hiên để cất cửa. Kiểu này hợp nơi hay có mưa bão, hoặc nhà vắng chủ cần khoá kín cả mặt trước.

Muốn có chỗ ngồi ngoài trời hẳn thì làm thêm một mảng sàn không mái như nhà gỗ Nhật J115 sàn lộ thiên đầu hồi. Sàn kiểu này phải dùng gỗ và lớp phủ chịu nắng mưa, giữa các tấm ván chừa khe cho nước thoát. Khe rộng bao nhiêu thì xem bài khe hở giữa các tấm sàn gỗ ngoài trời.

Nhà gỗ Nhật J115 có mảng sàn gỗ lộ thiên rộng ở đầu hồi, không mái che, bậc gỗ xuống cỏ, núi đá phía xa — J115: sàn lộ thiên ở đầu hồi, gần với kiểu nure-en

Ván lát chạy dọc hay chạy ngang

Người Nhật còn gọi tên hiên theo hướng ván. Kure-en là kiểu ván chạy dọc theo chiều dài hiên, nhìn vào thấy cạnh dài của từng tấm. Kirime-en thì ván chạy theo bề ngang hiên, nhìn từ vườn thấy đầu cắt của tấm ván. Sunoko-en lát nan thưa có khe để nước thoát, làm bằng tre thì gọi là takesunoko-en.

Cận hiên nhà gỗ Nhật J50: ván sàn chạy dọc theo chiều dài nhà, đặt trên chân gỗ kê đá, nền sỏi trắng — J50: ván chạy dọc hiên, kiểu kure-en

Ván chạy dọc nhìn liền mạch, đi lại êm chân, hợp hiên dài. Ván chạy ngang thì mỗi tấm ngắn, từ vườn nhìn lên thấy rõ nhịp đầu ván. Theo Wikipedia, hiên nhà Nhật thường rộng khoảng 1 đến 1,3 m, chùa lớn có chỗ rộng hơn 3 m.

Ảnh nhìn từ trên của mẫu J102 hiên rộng trên hàng cột tròn cho thấy cách chia: gian chiếu ở giữa, sàn hiên ván dọc chạy suốt mặt trước, bậc lên đặt chính giữa.

Nhà gỗ Nhật J102 nhìn từ trên khi bỏ mái: gian chiếu ở giữa, sàn hiên ván dọc chạy suốt mặt trước, bậc gỗ giữa hiên — J102 nhìn từ trên: hiên ván dọc, bậc ở giữa

Sàn hiên cao hơn vườn bao nhiêu, bước lên bằng gì

Sàn hiên thường cao ngang sàn trong phòng, cả hai cùng nâng khỏi đất trên chân cột. Wikipedia có nhắc kiểu ochi-en, hiên hạ thấp hơn sàn phòng một bậc. Không có con số chung cho độ cao: nền đất cao thấp thế nào, gầm muốn thoáng bao nhiêu thì tính theo đó. Ở miền Bắc nồm ẩm, gầm sàn càng thoáng thì gỗ càng mau khô.

Nhà gỗ Nhật J3 nhìn từ góc vườn: sàn hiên nâng trên chân cột gỗ kê đá, đá bậc và đèn đá trước hiên, dương xỉ — J3: hiên nâng cao, đá phẳng làm bậc lên

Lối lên hiên thường là một phiến đá phẳng đặt sát mép sàn. Khách để giày trên đá, mũi giày quay ra ngoài, rồi bước lên sàn bằng chân trần. Hiên dài thì đóng thêm cụm bậc gỗ ở giữa như J114, hai bên đặt đèn đá cho tối đi khỏi vấp. Lối đá, rào và chòi quanh nhà nên bố trí ra sao thì đọc bài sân vườn kiểu Nhật bằng đồ gỗ.

Nhà gỗ Nhật J114 nhìn từ trên khi bỏ mái: hiên lan can trước gian chiếu, cụm bậc gỗ ở giữa, lối đá và hai đèn đá — J114: bậc gỗ ở giữa hiên, lối đá dẫn tới

Mái che hiên: kéo dài mái chính hay thêm mái phụ

Hiên khô ráo được là nhờ mái. Wikipedia ghi rằng mép mái giữ cho hiên khô, còn hiên không có mái hay cửa chớp che thì vật liệu phải chịu được thời tiết. Có hai cách làm. Cách thứ nhất là kéo dài luôn mái chính xuống thấp, như J120 ở trên. Cách thứ hai là làm một lớp mái phụ thấp hơn chạy dọc mặt nhà, như J114.

Nhà gỗ Nhật J114 gỗ cháy: lớp mái hiên thấp chạy suốt mặt trước dưới mái chính, hiên lan can, đèn đá trước nhà — J114: mái phụ thấp che riêng phần hiên

Mái phụ nằm thấp, gần mặt sàn hơn, nên hiên ít bị mưa tạt, và giữa hai lớp mái còn chỗ cho một dải cửa sổ lấy sáng. Mái chính vươn dài thì nhìn liền khối hơn, có điều kèo phải dài và chắc. Hiên bao nhiều mặt thì mái bốn phía như J88 phủ được hiên ở mọi hướng.

Nhà gỗ Nhật J88 mặt chính trên sàn nâng, mái ngói xám vươn rộng che gần hết hiên, lan can gỗ thấp — J88: mái vươn rộng che gần hết hiên

Mấy câu hỏi về hiên engawa

Hiên engawa có cần lan can không?

Nhà Nhật truyền thống hay để trống mép hiên để ngồi thõng chân xuống vườn. Hiên cao, nhà có trẻ nhỏ hay người già thì nên làm lan can thấp ở những đoạn không có bậc, như hai đầu hiên J120.

Hiên khác sàn trong phòng ở chỗ nào?

Trong phòng thường trải chiếu, đi chân trần, chiếu sợ nước. Hiên lát ván gỗ trơn, nằm ngoài cửa lùa, chịu được bụi và hơi ẩm từ vườn hơn. Cửa lùa ngăn giữa hai phần được làm thế nào thì xem cửa shoji và cửa lưới gỗ nhà Nhật.

Xem thêm mẫu nhà có hiên ở đâu?

Các nhà có hiên chạy một mặt, hai mặt hay bao quanh đều nằm trong mục nhà gỗ kiểu Nhật. Mỗi mẫu có ảnh nhìn từ trên để bạn thấy hiên rộng hẹp ra sao so với gian chính.

Nhà bạn đã có sẵn khu vườn và muốn thêm một dải hiên kiểu Nhật, cứ gọi 0966 555 333 hẹn lịch, bên mình qua đo, xem hướng nắng rồi mới tính bề ngang hiên và độ vươn mái.

Mẫu sàn gỗ ngoài trời của xưởng VintageDecor