Nhà gỗ chữ A là nhà có hai mái dốc kéo từ nóc xuống gần sát nền, mái làm luôn vách hai bên, nhìn đầu hồi thấy đúng hình chữ A. Điểm được: nước mưa trôi nhanh, khung dựng nhanh, dáng nhà dễ nhớ. Điểm mất: phần sàn sát chân mái không đứng được, gác dưới nóc thấp, mái chiếm gần hết vỏ nhà nên phải chống nóng kỹ. Dáng này hợp khu nghỉ, glamping hơn là nhà ở quanh năm cho gia đình đông người.

Từ nhà nghỉ cuối tuần ở Mỹ mà ra

Mái tam giác chạm đất có từ lâu ở nhiều nơi, nhưng căn nhà chữ A theo kiểu hiện đại đầu tiên là nhà kiến trúc sư R. M. Schindler dựng năm 1934 ở Lake Arrowhead, California. Năm 1955, Andrew Geller làm một căn bên bãi biển Long Island, được báo New York Times đăng năm 1957.

Nhà gỗ bungalow B18 chữ A: mái ngói xanh rêu kéo xuống gần mặt đất, đầu hồi ván đứng có cửa gỗ, cửa sổ nhỏ và hai bậc gỗ — B18: mái kéo xuống sát đất, cửa ở đầu hồi

Từ giữa những năm 1950 tới thập niên 1970, kiểu nhà này nở rộ vì dựng rẻ và hợp làm nhà thứ hai để nghỉ cuối tuần. Có cả bộ nhà chữ A làm sẵn bán theo kiện. Mẫu nhà gỗ chữ A B18 mái chạm đất giữ đúng dáng gốc: hai mái thẳng, đầu hồi ván đứng, cửa ở giữa.

Mái là vách: nước trôi nhanh, khung dựng nhanh

Ở xứ lạnh, mái dốc đứng để tuyết trượt xuống thay vì đọng lại. Ở mình không có tuyết, nhưng cái lợi đó thành chuyện nước mưa trôi nhanh, ít đọng trên mái. Khung chữ A là một dãy vì kèo giống nhau lặp lại, nên phần vỏ dựng nhanh hơn một căn nhà thường cùng cỡ.

Chòi gỗ T79 nhìn thẳng đầu hồi: cặp kèo chữ A chụm ở nóc, thanh ngang và thanh chống chéo giằng bên trong, ghế băng dọc hai bên — T79: kèo chữ A và giằng chéo ở đầu hồi

Chòi chữ A T79 cho thấy rõ bộ khung đó. Mỗi đầu hồi là một cặp kèo bản to chụm ở nóc, giữa có thanh ngang và thanh chống chéo. Mặt bên thì mái ngói phủ kín từ nóc xuống chạm sàn, không cần vách riêng.

Chòi gỗ T79 nhìn mặt bên: mái ngói nâu sẫm phủ kín từ nóc xuống mép sàn, đầu hồi để hở — Mặt bên chỉ có mái, không có vách

Phần sàn sát chân mái dùng vào việc gì

Vách nghiêng ăn vào sàn. Sát mép thì không đứng được, nên một căn chữ A ở chật hơn một căn vuông có cùng số mét vuông. Bên mình xử lý theo hai hướng. Một là dùng phần thấp hai bên làm tủ liền vách, chỗ để đồ, chỗ kê giường thấp. Hai là đổi dáng mái để lấy lại sàn.

Homestay S3 mái gãy chữ A làm mái gãy nhẹ ở giữa, nên phần dưới vách đứng hơn, trong nhà rộng ra mà nhìn ngoài vẫn ra chữ A.

Nhà gỗ homestay S3 mái gãy chữ A: mặt hồi ốp ván ngang sáng màu, cửa kính đôi, ghế treo trên hiên, bậc đá lên — S3: mái gãy giữa chừng cho phần dưới đứng hơn

Homestay S29 A-frame mặt kính thì dựng một đoạn vách đứng có cửa sổ ở hai bên hông rồi mới cho mái chạy lên nóc. Cách này đưa chỗ đứng ra sát vách, đổi lại dáng chữ A không còn nhọn như nguyên bản.

Nhà gỗ homestay S29 nhìn chéo: vách đứng thấp có cửa sổ dưới mái ngói xanh xám, đầu hồi chữ A ốp kính khung gỗ — S29: vách đứng thấp rồi mới lên mái

Gác ngủ dưới nóc nhà

Khoảng trống dưới nóc thường làm gác ngủ. Gác chữ A thấp theo hình mái, chỉ dải giữa là ngồi thẳng được, nên hợp kê nệm sát sàn hơn là giường cao. Ở B18, gác chỉ chiếm phần cuối nhà, phần trước để cao tới nóc cho thoáng. Bungalow B2 chữ A ghép mái dome thì để trống, chỉ làm gác khi nhà đủ cao.

Bên trong B18: kèo chữ A lộ hai bên, giường đôi ở tầng dưới, gác lửng lan can song đứng, thang gỗ dựng đứng, cửa sổ nhỏ ở đầu hồi — B18: gác cuối nhà, thang dựng đứng

Hai điều cần biết trước khi làm gác. Không khí nóng dồn lên nóc, nên gác phải có cửa sổ ở đầu hồi để xả nóng. Nhà mở thông từ dưới lên gác thì tiếng nói chuyện cũng đi thẳng lên, hợp cặp đôi hơn gia đình nhiều thế hệ. Thang dựng đứng như B18 hợp người trẻ, nhà có người già thì nên làm thang có bậc như S29.

Bên trong S29: sofa, ghế bành, bàn trà gỗ, bếp nhỏ phía sau và cầu thang gỗ có tay vịn lên gác — S29: cầu thang có bậc và tay vịn lên gác

Mái lớn nên phải chống nóng, chống ẩm từ đầu

Ở nhà chữ A, mái gần như là toàn bộ vỏ nhà. Diện tích mái lớn nên lợp lại tốn hơn, mái dốc đứng thì công trèo lên sửa cũng khó. Chỗ nóc nếu cách nhiệt kém thì hơi ẩm dễ đọng lại. Dưới nắng ở mình, mái là mặt hứng nóng chính, nên lớp cách nhiệt dưới mái là phần không được bớt.

Bungalow B2: mặt trước tam giác chữ A ốp ván gỗ thông sáng, khoảng lõm thấy giường và kệ, phía sau là mái dome ghép mảng tối màu — B2: mặt chữ A gỗ sáng, mái dome phủ phía sau

Mái màu sẫm như homestay S64 A-frame vách gỗ rất ăn ảnh nhưng hút nắng nhiều hơn. Muốn giữ màu đó thì càng cần lớp cách nhiệt và khe thông gió dưới nóc.

Nhà gỗ homestay S64 chữ A: mái xám đen viền trắng, mặt hồi ván ngang nâu đỏ, cửa gỗ và ô cửa kính xanh, luống hoa phía trước — S64: mái sẫm viền trắng, mặt hồi gỗ

Dựng nhà chữ A ở đâu thì hợp

Dáng chữ A đẹp nhất khi đứng riêng giữa cây cỏ: khu cắm trại, đồi thông, góc vườn có tán cây lớn. Mỗi căn một mặt kính nhìn ra cảnh, vài căn đặt so le là ra một khu có nhịp. T79 đặt dưới gốc cây là ví dụ, chòi nhỏ mà vẫn có dáng riêng.

Chòi gỗ T79 chữ A nhìn chéo dưới gốc cây lớn, hai mái ngói kéo xuống chạm sàn, ghế băng bên trong — T79 dưới tán cây lớn

Đất hơi ẩm thì kê nhà trên chân thấp như B2 để sàn không chạm đất. Các kiểu bungalow khác cho khu nghỉ thì xem bài bungalow resort mái vòm, chữ A, mái lá.

Bungalow B2 nhìn chéo: nhà kê trên chân thấp, mặt chữ A ván sáng, mái dome ghép mảng hoa văn, hàng hoa tím dọc lối đi — B2 kê trên chân thấp, sàn tách khỏi đất

Hỏi đáp về nhà chữ A

Nhà chữ A có nóng không?

Nóng hơn nhà mái thường nếu bỏ qua cách nhiệt, vì mái hứng nắng gần như cả ngày. Có lớp cách nhiệt dưới mái và cửa sổ đầu hồi để xả hơi nóng thì dễ chịu hơn nhiều.

Nhà chữ A có làm được hai phòng ngủ không?

Được nếu nhà đủ dài: một phòng ở tầng dưới, một chỗ ngủ trên gác. Muốn hai phòng ngủ ngang nhau thì dáng mái gãy hoặc có vách đứng như S3, S29 dễ xếp hơn.